Dẫn đầu chỉ tiêu diện tích đậu tương được giao vụ đông năm nay gồm 6 xã, đứng đầu vẫn là xã Duy Nhất 281,39 ha (năm 2009 thực hiện 283,21 ha), tiếp đến Xuân Hòa 265 ha, (tăng 20 ha), Tự Tân  được giao 240 ha, (tăng 23,5 ha so với năm trước), Vũ  Đoài 215 ha, Hiệp Hòa và Minh Khai 200 ha. Còn lại 13/30 xã gieo trồng từ 100 đến dưới 200 ha. Thấp nhất là Thị trấn 15 ha,  Bách Thuận 5 ha (tăng hơn năm trước 2,4 ha). Một số xã vụ đông 2009 có diện tích khiêm tốn, năm nay cũng nhận chỉ tiêu tăng hơn nhiều so với năm ngoái, như Vũ Hội phấn đấu gieo 80 ha, tăng gấp 3 lần, Trung An 79 ha, gần gấp 2 lần năm ngoái

Thực tế cho thấy: Cũng là đồng đất, lao động, thời tiết, giống, phân bón ấy, nhưng kết quả thu hoạch hơn, kém nhau chính là ở chỗ tuân thủ chặt chẽ lịch thời vụ. Với cây vụ đông, bài học kinh nghiệm rút ra từ năm trước: Trồng càng sớm, năng suất càng cao, thu hoạch sớm bán được giá. Phương châm xuân muộn- mùa sớm chính là tạo chủ động về quỹ đất. Đề án sản xuất vụ mùa và vụ đông được UBND huyện triển khai sớm đến cán bộ chủ chốt huyện, xã, thôn. Chủ trương về cơ cấu giống sử dụng 95% giống lúa ngắn ngày và trung ngày, trong đó lúa chất lượng cao 40%. Trà sớm chiếm 70-75% diện tích, gieo mạ từ 1-5/6, cấy xong trước 5/7. Trà trung chiếm 25-30%, gieo mạ 10-15/6, cấy trước 10/7. Kết quả thực hiện của các xã, thị trấn: Trà sớm đạt 65,8% diện tích, còn lại là trà trung cấy xong trước 10/7. Thời vụ khẩn trương, thiếu lao động nhưng các xã có nhiều biện pháp đẩy nhanh tiến độ sản xuất như Vũ Đoài có cơ chế khen thưởng các chủ hộ máy cày vượt mốc thời gian quy định và thưởng các thôn cấy 100% diện tích lúa mùa xong trước 5/7. Vũ Vân các thôn họp với chủ hộ có máy cày thông báo lịch gieo cấy, chỉ đạo cụ thể không để máy thì làm không hết việc, máy lại ít khách thuê, đẩy nhanh tiến độ làm đất. Một số xã cán bộ thôn đi từng hộ kiểm tra việc ngâm ủ thóc giống đúng lịch. Trên cơ sở từng xứ đồng và quy hoạch hệ thống tiêu thoát nước, các xã giao chỉ tiêu diện tích cho từng thôn, đồng thời nắm  rõ những hộ không có điều kiện gieo trồng trong vùng quy hoạch để vận động họ cho mượn ruộng.

Huyện biểu dương, nhân rộng những kinh nghiệm hay

Cùng với cơ chế hỗ trợ của tỉnh, 4 năm gần đây, Vũ Thư đã trích ngân sách trên 3 tỷ đồng hỗ trợ giống đậu tương. Huyện khen thưởng những  tập thể đưa vụ đông vào 50% diện tích đất 2 lúa trở lên, những hộ gia đình trồng 1 ha trở lên, tổng kinh phí thưởng 2 năm qua gần 640 triệu đồng. Năm 2008 có 25 xã, 79 thôn, 402 hộ trồng từ 1 mẫu cây vụ đông trở lên được khen thưởng. Vụ đông 2009, huyện khen 17 xã, 124 thôn, 159 đoàn thể, 401 hộ mượn ruộng sản xuất có diện tích lớn. Tiêu biểu như ông Quynh (Xuân Hòa) 8,7 ha, ông Tưởng Công Nâng (Dũng Nghĩa) 1,74 ha, Nguyễn Duy Khỏa (Tam Quang) 1,58 ha, Phạm văn Chiêu (Tự Tân) 1,69. Cùng với các lớp tập huấn, chuyển giao KHKT, huyện còn tổ chức hội nghị đầu bờ để các xã trong huyện đến thăm, học tập kinh nghiệm tại HTX Hành Dũng Nghĩa (Duy Nhất). Tiếp thu kỹ thuật trồng đậu tương đông muộn hơn các xã nhưng Hành Dũng Nghĩa lại nhanh chóng đúc rút và sáng tạo 3 khâu: Làm đất, chăm bón và thu hoạch cho phù hợp thực tế sản xuất của địa phương. Thay vì để luống rộng từ 1,8-3 m, xã viên đã để luống rộng 1,2-1,5 m để có thể đứng 2 bên rắc hạt và bón phân, phun thuốc dễ dàng không phải đi trên mặt luống. Xã viên trộn đều đạm, lân, tro bếp rắc cho đậu tương vào lúc chiều tối (khi lá đậu khô), sau đó mới tưới nước, giảm bớt công bón một lần nhưng vẫn đảm bảo phân không bị bón dồn chỗ có, chỗ không, cây trồng vẫn hấp thu tốt đều. Nhiều nơi thu hoạch đậu đem phơi khô dòn, dùng gậy đập dập vỏ rồi sàng xảy lấy hạt nhưng nơi đây người dân  tuốt lá vàng khi quả già, hoặc phun nước muối loãng cho rụng lá, nhổ cây xong phơi ra nắng, cho vào máy tuốt lúa để tách hạt khỏi quả.

Tại xã Tam Quang, HTX và các đoàn thể gieo trồng 14 ha đậu tương đông từ đất mượn của hộ xã viên. Để kịp thời vụ, HTX có sáng kiến rắc hạt trước chừa lại đất làm rãnh, sau đó mới quay ra đánh luống. Tuy gieo muộn nhưng do chăm bón đúng kỹ thuật, nên năng suất trà đậu tương muộn vẫn đạt khoảng 25-30 kg/sào. Trừ chi phí, vẫn lãi 180-200 ngàn đồng/sào.

Kinh nghiệm của Xuân Hòa là phải gieo hạt ngay sau khi gặt đất còn ẩm. Đối với ruộng đã khô mặt, cần phải tát nước nên ruộng đủ độ ẩm, đánh luống để thoát nước. Với những hộ gặt sớm để gốc rạ cao, ruộng khô dùng máy cày lồng nát gốc rạ trước khi tra hạt. Với ruộng ướt phân chia luống, rắc hạt xong dùng liềm phạt rạ để che hạt đậu. Anh Tưởng Công Nâng (xã Dũng Nghĩa) cho biết: Năm nay ai cho mượn bao nhiêu ruộng anh sẽ trồng bấy nhiêu. Rút kinh nghiệm năm trước gieo thưa, năng suất thấp, vụ đông 2010, anh sẽ gieo mật độ 4-4,5 kg đỗ giống/sào đối với loại tốt, 5-6 kg/sào đối với đỗ giống bình thường.

Những vấn đề băn khoăn cần được tháo gỡ

Vụ đông 2009, ước tính sản lượng đậu tương toàn huyện đạt 5.675 tấn. Một số HTX ký hợp đồng thu mua gần 100 tấn cho nông dân như Phú Lộc (Việt Hùng), bằng 1/5 sản lượng 2 vụ đậu tương của xã viên. HTX Tự Tân đưa tư thương về mua 100 tấn, còn lại phần lớn sản phẩm nông dân tự tiêu thụ nên không tránh khỏi bị tư thương ép cấp, ép giá. Tuy vụ đậu tương 2009 không bị trận mưa lụt lớn làm thất thoát như năm 2008, nhưng nhiều hộ thu hoạch xong gặp ngay đợt mưa phùn ẩm ướt, độ ẩm không khí cao trên 90%. Nhiều hộ đã phải làm dàn phơi sấy trong bếp hoặc tận dụng phục vụ chăn nuôi, nhưng với khối lượng lớn thì khâu bảo quản sau thu hoạch và bao tiêu sản phẩm cho nông dân cần phải được đặt ra nghiêm túc có sự hỗ trợ của cấp trên. Đây cũng là bài học bước vào vụ đông 2010.

Chú thích ảnh: Kiểm tra đậu tương hè thu ở xã Minh Quang VT.

Bài và ảnh: Thu Hương